همه گیری وبا در عصر قاجاریه به روایت ویشارد

مقدمه

سید علیرضا هاشمی

قرن سیزدهم هجری (نوزدهم میلادی)، همزمان با دوره حکمرانی قاجار را می توان دورة شیوع بیماری های واگیردار در ایران دانست. در این دوره، علاوه بر اینکه امکانات بهداشتی بسیار ابتدایی بود؛ کشور فاقد هرگونه مراکز درمانی مانند بیمارستان بود و دارالشفاهای موجود جوابگوی نیازهای درمانی مردم نبودند. ناآگاهی مردم در پیش1 از بیماری ها از عوامل مرگ و میرها بود و بی توجهی کارگزاران دولتی هنگام شیوع بیماری نیز بر دامنة این همه گیری می افزود.

پیشینه بیماری وبا نشان می دهد که این بیماری در طول تاریخ 7 بار همه گیری جهان گستر داشته است. تا قبل از قرن 19 محدود به شبه قاره هند بود و در سال 1817 تجارت خارجی عامل انتشار این بیماری به سرزمین های دیگر شد و تلفات عظیمی به بار آورد. در قرن 19 چندین بار به اروپا همه گیر شد و عنوان مخوف ترین بیماری قرن را به خود اختصاص داد. این بیماری نخستین بار در سال 1821 وارد ایران شد اما، دامنه و ابعاد وبای 1904 و نتایج زیانبار آن در قیاس با همه گیری های دیگر بسیار گسترده بود (بورل، 1392: 1).

نسخه اصلی این مقاله در فصلنامه فرهنگ مردم ایران شماره 67 زمستان 1400 صص 119 تا 136 انتشار یافته است.